Συνοπτικός Οδηγός του πέρι Δήμων Νόμου

'Αθου Γερμανού
Γραμματέα Ενωσης Δήμων Κύπρου

Εισαγωγή

Η σύσταση και λειτουργία των δήμων στην Κύπρο διέπεται από τον περί Δήμων Νόμο, που ψηφίστηκε τον Οκτώβριο του 1985 (Ν. 111/85), σε αντικατάσταση της προϊσχύουσας νομοθεσίας. Από τότε μέχρι σήμερα ψηφίστηκαν από τη Βουλή άλλοι 27 Νόμοι, με τους οποίους τροποποιήθηκε ο βασικός Νόμος του 1985.

Πρέπει να σημειωθεί, εξ αρχής, ότι ο Οδηγός δε στοχεύει να υποκαταστήσει το επίσημο κείμενο του περί Δήμων Νόμου, στο οποίο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να ανατρέξει για να έχει λεπτομερή πληροφόρηση για επί μέρους θέματα που προνοούνται στο Νόμο. Αναμένεται, όμως, ότι ο Οδηγός θα αποβεί χρήσιμο βοήθημα, ιδιαίτερα ως κείμενο αναφοράς, σε υποψηφίους και νέους δημάρχους και δημοτικούς συμβούλους, όπως και σε κάθε άλλο ενδιαφερόμενο που επιθυμεί να διεξέλθει εύκολα τις πρόνοιες του περί Δήμων Νόμου, και γενικότερα, να ενημερωθεί για τη λειτουργία των δήμων.

• Ο Περί Δήμων Νόμος

Η Δομή του Νόμου

Ο περί Δήμων Νόμος συνίσταται από 11 μέρη (144 συνολικά άρθρα) τα οποία αναφέρονται σε επί μέρους θέματα και έχουν τους ακόλουθους τίτλους:

• Μέρος Πρώτον: Εισαγωγικές Διατάξεις
• Μέρος Δεύτερον: Σύσταση Και Κατάργηση Δήμων
• Μέρος Τρίτον: Δημότες
• Μέρος Τέταρτον: Δημοτικές Αρχές Και Εκλογές Αυτών
• Μέρος Πέμπτο: Διοίκηση Των Δήμων
• Μέρος ‘Εκτον: Προυπολογισμοί, Οικονομικά Και Λογαριασμοί
• Μέρος ‘Εβδομον: Αρμοδιότητες Των Δήμων
• Μέρος ‘Ογδοον: Αδικήματα Και Δικαστική εξουσία
• Μέρος ‘Ενατον: Ποικίλες Διατάξεις
• Μέρος Δέκατον: Προσωρινές Διατάξεις
• Μέρος Ενδέκατον: Μεταβατικές Διατάξεις

1. Μέρος Πρώτον: Εισαγωγικές Διατάξεις

Στο μέρος αυτό, που περιλαμβάνει τα δύο πρώτα άρθρα, δίδεται ο τίτλος του Νόμου (άρθρο 1) και η νομική ερμηνεία διάφορων όρων που συναντούνται στο κείμενο του Νόμου (άρθρο 2).

Top

2. Μέρος Δεύτερον: Σύσταση και Κατάργηση Δήμων

Στο μέρος αυτό προνοείται ότι οι υφιστάμενοι κατά την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του Νόμου δήμοι, θα θεωρούνται ότι είναι δήμοι συσταθέντες σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου αυτού και θα συνεχίσουν να λειτουργούν σύμφωνα με τις διατάξεις του (άρθρο 3).

Αλλη σημαντική πρόνοια που περιλαμβάνεται στο μέρος αυτό είναι η διεξαγωγή δημοψηφίσματος σε πόλη, περιοχή βελτιώσεως, χωριό ή σύμπλεγμα περιοχών βελτιώσεως ή χωριών που έχουν πληθυσμό πέραν των 5000 κατοίκων, μεταξύ των εγγεγραμμένων εκλογέων των περιοχών αυτών, για να εξακριβωθεί η επιθυμία τους ως προς την ανακήρυξη της περιοχής τους σε δήμο (άρθρο 4). Αν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος είναι υπέρ της ανακήρυξης μιας περιοχής σε δήμο, τότε το Υπουργικό Συμβούλιο κηρύσσει την εν λόγω περιοχή σε δήμο, με σχετικό διάταγμα που δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, και αρχίζει άμεσα η εφαρμογή των διατάξεων του περί Δήμων Νόμου στο νεοσύστατο αυτό δήμο. Το Υπουργικό Συμβούλιο διορίζει ταυτόχρονα δημοτική επιτροπή, της οποίας η θητεία σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι μήνες. Η δημοτική επιτροπή αποτελείται από πέντε πρόσωπα, από τα οποία ένας ορίζεται ως πρόεδρος, και διορίζεται για να ασκεί προσωρινά τις αρμοδιότητες του δημάρχου και του δημοτικού συμβουλίου, μέχρι να γίνουν εκλογές και να ανακηρυχθεί ο δήμαρχος και το δημοτικό συμβούλιο του νεοσύστατου δήμου.

Το πιο πάνω άρθρο τροποποιήθηκε το 1992 για να δοθεί η ευχέρεια και εξουσία στο Υπουργικό Συμβούλιο να διατάσσει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος και σε περιοχές βελτιώσεως, χωριά ή συμπλέγματα περιοχών βελτιώσεως και χωριών που έχουν πληθυσμό κάτω από 5000 κατοίκους, εφόσον ικανοποιηθεί ότι κάποια περιοχή έχει την οικονομική δυνατότητα να λειτουργεί αποτελεσματικά και ικανοποιητικά ως δήμος.

Το άρθρο 5 αναφέρεται στη δυνατότητα συγχώνευσης ενός δήμου με όμορο(συνορεύοντα) δήμο, περιοχή βελτιώσεως ή χωριό, μετά από διεξαγωγή σχετικού δημοψηφίσματος μεταξύ των εγγεγραμμένων εκλογέων του επηρεαζόμενου δήμου, περιοχής βελτιώσεως ή χωριού, για να εξακριβωθεί η επιθυμία τους ως προς τη συγχώνευση αυτή.

Το άρθρο 6 προνοεί για την κατάργηση δήμων, όταν ο πληθυσμός τους είναι κάτω από 4000 δημότες κατά τα τρία συνεχή προηγούμενα έτη.

Το άρθρο 7 προσδιορίζει το νομικό καθεστώς που έχουν οι δήμοι ως νομικά πρόσωπα. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό όλοι οι δήμοι είναι Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και έχουν όλες τις ιδιότητες που έχουν τα νομικά αυτά πρόσωπα.

Το άρθρο 7Α προνοεί για τη διαδικασία αλλαγής του ονόματος δήμου, ενώ το άρθρο 8 προνοεί για τη διαδικασία επανακαθορισμού, τροποποίησης επέκτασης ή περιορισμού των δημοτικών ορίων.

Top

3. Μέρος Τρίτον: Δημότες

Στο μέρος αυτό (άρθρο 9) επεξηγείται και ορίζεται ποιά πρόσωπα έχουν την ιδιότητα του δημότη. Μπορεί, απλά, να σημειωθεί ότι οποιοσδήποτε πολίτης της Δημοκρατίας έχει τη συνήθη διαμονή του εντός των δημοτικών ορίων ενός δήμου είναι αυτόματα και δημότης αυτού του δήμου. Το άρθρο 10 προνοεί για τον καταρτισμό και τήρηση μητρώου δημοτών.

Top

4. Μέρος Τέταρτον: Δημοτικές Αρχές και Εκλογές Αυτών

Το κεφάλαιο αυτό (άρθρα 11 μέχρι 42) προνοεί για διάφορα θέματα που σχετίζονται με τις δημοτικές εκλογές. Στη συνέχεια επεξηγούνται ορισμένα βασικά σημεία, ώστε να δοθεί μια σφαιρική εικόνα για το θέμα αυτό.

α) Γενικές δημοτικές εκλογές διεξάγονται κάθε πέντε χρόνια, μετά από διάταγμα του Υπουργού Εσωτερικών που δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας. Οι εκλογές διεξάγονται οποιαδήποτε ημέρα μέσα στο μήνα Δεκέμβρη και η θητεία των δημοτικών συμβουλίων, που είναι πενταετής, αρχίζει από την πρώτη ημέρα του Ιανουαρίου, που είναι ο μήνας που ακολουθεί το μήνα των εκλογών.

β) Σε περίπτωση που ένα δημοτικό συμβούλιο αναλαμβάνει καθήκοντα μετά την πρώτη μέρα του Ιανουαρίου του έτους κατά τη διάρκεια του οποίου διεξήχθηκαν γενικές εκλογές, η θητεία αυτού του δημοτικού συμβουλίου αρχίζει την πρώτη μέρα του αμέσως μετά την εκλογή επόμενου μήνα και είναι ίση προς το υπόλοιπο της περιόδου των άλλων συμβουλίων που εκλέγηκαν κατά τις τελευταίες γενικές δημοτικές εκλογές.

γ) Κάθε συμβούλιο συνίσταται από το δήμαρχο και τους συμβούλους, ο αριθμός των οποίων είναι από 8 μέχρι 26 (χωρίς να υπολογίζεται ο δήμαρχος), ανάλογα με τον αριθμό εκλογέων του κάθε δήμου. Ο αντιδήμαρχος υπολογίζεται στους πιο πάνω αριθμούς συμβούλων.

δ) Οι εκλογές για το δήμαρχο και τους συμβούλους γίνονται την ίδια ημέρα, αλλά ξεχωριστά. Αυτό γίνεται με τη χρήση δύο καλπών, μια κάλπη για την ψηφοφορία για το δήμαρχο και μια κάλπη για την ψηφοφορία για τους δημοτικούς συμβούλους.

ε) Σε ότι αφορά την εκλογή δήμαρχου, ανακηρύττεται ως δήμαρχος ο υποψήφιος που παίρνει τις περισσότερες έγκυρες ψήφους μεταξύ των υποψηφίων, χωρίς να τίθεται οποιοδήποτε όριο στο ποσοστό των ψήφων που πρέπει να επιτύχει.

στ) Σε ότι αφορά την εκλογή των συμβούλων, οι υποψήφιοι κατέρχονται είτε ως μέλη συνδυασμών, είτε ως μεμονομένοι και για την κατανομή των εδρών εφαρμόζονται, κατ’ αναλογία, τα ισχύοντα στις εκλογές για ανάδειξη βουλευτών. Οι εκλογείς έχουν, επίσης, δικαίωμα να εκφράσουν την προτίμησή τους υπέρ συγκεκριμένων υποψηφίων με σταυρούς προτίμησης, που δεν μπορούν να υπερβαίνουν τον ένα για κάθε τέσσερις ή λιγότερους συμβούλους, ανάλογα με τον ολικό αριθμό συμβούλων.

η) Τηρουμένων των διατάξεων του άρθρου 13, δικαίωμα του εκλέγειν σε ένα δήμο έχουν οι πολίτες που έχουν συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας τους, είναι δημότες του δήμου αυτού και είναι εγγεγραμμένοι στον εκλογικό κατάλογο που τηρείται από το Υπουργείο Εσωτερικών για σκοπούς δημοτικών εκλογών. Πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική, όπως συμβαίνει και με τις βουλευτικές εκλογές.

θ) Τηρουμένων των διατάξεων του άρθρου 15 και 16, δικαίωμα του εκλέγεσθαι για το αξίωμα του δημάρχου και του δημοτικού συμβούλου έχουν όλοι οι πολίτες που έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν, νοουμένου ότι έχουν συμπληρώσει το εικοστό πέμπτο έτος της ηλικίας τους. Δεν έχει δικαίωμα του εκλέγεσθαι πρόσωπο που είναι διανοητικά ανίκανο, μη αποκατασταθείς πτωχεύσας, πρόσωπο που έχει καταδικαστεί μέσα στα τελευταία πέντε χρόνια πριν τις εκλογές για ποινικό αδίκημα που είναι ατιμωτικό ή ενέχει ηθική αισχρότητα. Υπουργοί, Βουλευτές, Δικαστές, υπάλληλοι του ευρύτερου δημοσίου τομέα, αστυνομικοί ή στρατιωτικοί, πρόσωπα που κατέχουν ιερατικό αξίωμα και πρόσωπα που έχουν οποιαδήποτε συμβατική σύνδεση με το δήμο για την εκτέλεση εργασιών ή την παροχή υπηρεσιών με αμοιβή, μπορούν να υποβάλουν υποψηφιότητα για εκλογή τους στο αξίωμα του δημάρχου ή του δημοτικού συμβούλου, αλλά σε περίπτωση εκλογής τους δεν μπορούν να αναλάβουν το αξίωμα, εκτός και αν παραιτηθούν από το αξίωμα ή τη θέση τους ή απαλλαγούν από τις συμβατικές υποχρεώσεις ή οφειλές τους έναντι του δήμου.

ι) Το εκλεγέν συμβούλιο εκλέγει, μεταξύ των μελών, στην πρώτη του συνεδρία ένα σύμβουλο με μυστική ψηφοφορία, ο οποίος θα είναι ο αντιδήμαρχος και ο οποίος μπορεί να κατέχει τη θέση αυτή μέχρι τη λήξη της θητείας του συμβουλίου που τον εξέλεξε.

Top

5. Μέρος Πέμπτο: Διοίκηση των Δήμων

Το μέρος αυτό αναφέρεται σε διάφορα θέματα που έχουν σχέση με τη διοίκηση των δήμων. Το άρθρο 43 προνοεί ότι η σύγκληση των συνεδριάσεων του συμβουλίου και οι εργασίες κατά την διάρκειά τους ρυθμίζονται με Κανονισμούς που εκδίδονται για αυτό το σκοπό από το συμβούλιο. Προνοείται, επίσης, ότι ένα συμβούλιο πρέπει να εφαρμόζει τους Κανονισμούς που περιέχονται στο Δεύτερο Πίνακα του Νόμου, μέχρι να εκδώσει δικούς του Κανονισμούς.

Ο ρόλος των δημοτικών επιτροπών

Στο μέρος αυτό προνοείται, επίσης, η σύσταση και λειτουργία των διαφόρων δημοτικών επιτροπών. Ο ρόλος αυτών των επιτροπών, με εξαίρεση τη διαχειριστική επιτροπή που υφίσταται με βάση ειδική πρόνοια του περί Δήμων Νόμου, είναι συμβουλευτικός και όχι εκτελεστικός.

Η διαχειριστική επιτροπή

Ξεκινώντας από την διαχειριστική επιτροπή, που η σύστασή της προνοείται στο άρθρο 44 του Νόμου και είναι η κορυφαία επιτροπή του δήμου, πρέπει να διευκρινιστεί ότι αυτή έχει αρμοδιότητες που ορίζονται ρητά στο άρθρο 47 του Νόμου. Ειδικότερα, η διαχειριστική επιτροπή εκτελεί τα καθήκοντα που αναφέρονται στο άρθρο 47 του Νόμου και τα οποία παρατίθενται στη συνέχεια αυτούσια, όπως διατυπώνονται στο Νόμο:

"α) ετοιμάζει τους προϋπολογισμούς του δήμου και υποβάλλει αυτούς, κατά τον κατάλληλον χρόνον, εις το συμβούλιον προς έγκρισιν.

β) ετοιμάζει την ετήσιαν έκθεσιν και τους ετήσιους λογαριασμούς του δήμου και υποβάλλει αυτούς εις το συμβούλιον δι’ έγκρισιν.

γ) ευθύς ως οι ετήσιοι λογαριασμοί του δήμου ελεγχθούν τελικώς υπό του Γενικού Ελεγκτού της Δημοκρατίας φροντίζει διά την γνωστοποίησιν της ετήσιας εκθέσεως κατά τοιούτον τρόπον ως το συμβούλιον ήθελεν εκάστοτε αποφασίσει.

δ) βοηθεί και συμβουλεύει τον δήμαρχο εις την άσκησιν των εξουσιών και την εκτέλεσιν των καθηκόντων αυτού.

ε) συντονίζει το έργον των διαφόρων επιτροπών των διοριζομένων υπό του συμβουλίου.
στ) εκτελεί τοιαύτα περαιτέρω καθήκοντα, ως ήθελον ανατεθή εις αυτήν υπό του συμβουλίου ή του δημάρχου.”

Η διαχειριστική επιτροπή διορίζεται από το συμβούλιο και τα μέλη της πρέπει να είναι απαραίτητα μέλη του συμβουλίου. Ο αριθμός των μελών της διαχειριστικής επιτροπής δεν μπορεί να είναι μικρότερος του ενός τρίτου, αλλά ούτε και μεγαλύτερος του ενός δευτέρου του συνολικού αριθμού των συμβούλων. Ο δήμαρχος και ο αντιδήμαρχος είναι μέλη της διαχειριστικής επιτροπής λόγω της θέσης τους, σύμφωνα με ρητή πρόνοια του άρθρου 44. Ο δήμαρχος προεδρεύει των συνεδριάσεων της επιτροπής και, όταν απουσιάζει ή κωλύεται, αναπληρώνεται από τον αντιδήμαρχο. Το συμβούλιο μπορεί, τηρουμένων των διατάξεων του άρθρου 44, να μετατρέπει, από καιρό σε καιρό, τη σύνθεση της διαχειριστικής επιτροπής, να παύει υφιστάμενα και να διορίζει νέα μέλη και να πληρεί χηρεύουσες θέσεις σ’ αυτή.

Η σύγκληση των συνεδριάσεων της επιτροπής και οι εργασίες κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεών της ρυθμίζονται από Κανονισμούς, που εκδίδει για το σκοπό αυτό το συμβούλιο. Αν δεν εκδόθηκαν τέτοιοι Κανονισμοί τότε θα εφαρμόζονται, τηρουμένων των αναλογιών, οι Κανονισμοί που ισχύουν για τις συνεδριάσεις του συμβουλίου, μέχρι να εκδοθούν τέτοιοι Κανονισμοί. Απαρτία κατά τις συνεδριάσεις της διαχειριστικής επιτροπής αποτελεί το ήμισυ του αριθμού των μελών της πλέον ενός, περιλαμβανομένου του δημάρχου, αν αυτός παρίσταται, και οι αποφάσεις της λαμβάνονται με πλειοψηφία, ενώ σε περίπτωση ισοψηφίας ο πρόεδρός της έχει δεύτερη ή νικώσα ψήφο.

Οι άλλες δημοτικές επιτροπές

Σε ότι αφορά όλες τις άλλες επιτροπές, αυτές υφίστανται εφόσον το συμβούλιο, που έχει τη σχετική εξουσία, σύμφωνα με το άρθρο 45, αποφασίσει τη σύστασή τους. Ο Νόμος δεν προδιαγράφει επακριβώς ούτε το αντικείμενο ούτε τον αριθμό των επιτροπών αυτών, για να δοθεί η μεγαλύτερη δυνατή ευχέρεια και ευελιξία στο συμβούλιο να αποφασίσει. Τα μέλη των επιτροπών αυτών διορίζονται από το συμβούλιο και είναι δυνατό να περιλαμβάνουν και πρόσωπα που δεν είναι μέλη του συμβουλίου. Ομως, κατά κανόνα, τα μέλη των επιτροπών είναι μέλη του συμβουλίου. Οι επιτροπές μπορεί να είναι γενικές ή ειδικές και ο αριθμός των μελών κάθε επιτροπής αποφασίζεται από το συμβούλιο που, όπως προαναφέρθηκε, διορίζει και τα μέλη τους.

Ο μόνος περιορισμός που τίθεται από το Νόμο για το διορισμό των μελών των επιτροπών, ως επιφύλαξη στο εδάφιο (1) του άρθρου 45, και ο οποίος σε αρκετές περιπτώσεις είναι πολύ δύσκολο να προσδιοριστεί αριθμητικά με ακρίβεια, είναι ότι στις επιτροπές αυτές θα επιλέγονται, κατά το δυνατό, σύμβουλοι ανήκοντες σε όλα τα αυτοτελή κόμματα, συνασπισμούς κομμάτων, συνδυασμούς ανεξαρτήτων και ανεξάρτητους, κατ’ αναλογίαν, εφόσον τούτο είναι δυνατό, προς την αριθμητική τους αντιπροσώπευση στο συμβούλιο.

Αναφορικά με τη σύσταση και λειτουργία των επιτροπών ισχύουν, σύμφωνα με το άρθρο 45 του Νόμου, και τα ακόλουθα:

α) Το συμβούλιο μπορεί, από καιρό σε καιρό, να μετατρέπει τη σύνθεση, να παύει υφιστάμενα, και να διορίζει νέα μέλη και να πληρεί χηρεύουσες θέσεις σε οποιαδήποτε τέτοια επιτροπή.

β) Απαρτία για κάθε τέτοια επιτροπή αποτελεί το ήμισυ του αριθμού των μελών της πλέον ένας.

γ) Οι πράξεις και εργασίες οποιασδήποτε τέτοιας επιτροπής υποβάλλονται στο συμβούλιο για έγκριση.

δ) Ο πρόεδρος κάθε επιτροπής ορίζεται από το συμβούλιο και πρέπει να είναι μέλος της διαχειριστικής επιτροπής. Ο δήμαρχος μπορεί να παρίσταται στις συνεδρίες οιασδήποτε επιτροπής και, αν παρίσταται, προεδρεύει και θεωρείται μέλος της.

ε) Το συμβούλιο ρυθμίζει τον κανονισμό συνεδριάσεων των επιτροπών.

στ) Οι αποφάσεις λαμβάνονται με απλή πλειοψηφία των μελών της επιτροπής. Σε περίπτωση ισοψηφίας ο πρόεδρος κάθε επιτροπής έχει δεύτερη ή νικώσα ψήφο.

Τήρηση των πρακτικών του συμβουλίου και των επιτροπών

Τα πρακτικά των συνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου και των διαφόρων επιτροπών τηρούνται από το δημοτικό γραμματέα, ο οποίος, εκτός των άλλων καθηκόντων που του έχουν ανατεθεί, είναι υπεύθυνος και για τη φύλαξη των εγγράφων και των αρχείων του δήμου, όπως θα αποφασίσει το δημοτικό συμβούλιο. Επειδή, όμως, συνήθως συστήνονται αρκετές επιτροπές και δε θα ήταν δυνατό για το δημοτικό γραμματέα να παρίσταται σε όλες τις συνεδριάσεις των επιτροπών, μπορεί να εξουσιοδοτήσει άλλους υπαλλήλους του δήμου, μετά από έγκριση του δημάρχου, για να ενεργούν εκ μέρους του σε ότι αφορά την τήρηση των πρακτικών των επιτροπών.

Οι αρμοδιότητες του δημάρχου

Στο ίδιο μέρος του νόμου αναφέρονται αναλυτικά οι αρμοδιότητες του δημάρχου. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 46 προνοεί ότι ο δήμαρχος είναι η εκτελεστική αρχή του δήμου (η μόνη) και τον εκπροσωπεί σε όλες τις επίσημες του σχέσεις. Στο ίδιο άρθρο αναφέρονται συγκεκριμένα οι αρμοδιότητες του δημάρχου και προνοείται ότι σε περίπτωση που ο δήμαρχος απουσιάζει ή κωλύεται τον αναπληρεί ο αντιδήμαρχος. Στη συνέχεια παρατίθενται οι αρμοδιότητες του δημάρχου που προνοούνται στο άρθρο 46(1)(α) έως (θ), όπως ακριβώς διατυπώνονται στο Νόμο:

“α) εκπροσωπεί τον δήμον ενώπιον των δικαστηρίων και οιασδήποτε αρχής της Δημοκρατίας.

β) ετοιμάζει την ημερήσιαν διάταξιν των συνεδριάσεων του συμβουλίου και συγκαλεί τας τοιαύτας συνεδριάσεις.

γ) προεδρεύει των συνεδριάσεων του συμβουλίου, της διαχειριστικής επιτροπής ή των επιτροπών αυτού των οποίων αποτελεί μέλος ή εις τας οποίας παρευρίσκεται.

δ) εκτελεί τας αποφάσεις του συμβουλίου.

ε) προϊσταται όλων των υπηρεσιών του δήμου τας οποίας καθοδηγεί, κατευθύνει και ελέγχει.

στ) διατάσσει την είσπραξιν των δημοτικών εσόδων και εκδίδει χρηματικά εντάλματα εις βάρος των προϋπολογισμών ή των δι΄ ειδικών αποφάσεων του συμβουλίου ψηφισθεισών πιστώσεων συμφώνως προς την επιφύλαξιν του εδαφίου (1) του άρθρου 66.

ζ) υπογράφει, εξουσιοδοτεί οιονδήποτε υπάλληλον του δήμου να υπογράφη, οιονδήποτε επί τη βάσει του παρόντος Νόμου ή οιουδήποτε δημοτικού κανονισμού εκδοθέντος επί τη βάσει του παρόντος Νόμου χορηγουμένην άδειαν.

η) ενεργεί ως Λειτουργός Γάμου από 1ης Απριλίου 1986 δυνάμει του περί Γάμου Νόμου.

θ) ασκεί πάσαν άλλην αρμοδιότητα ή εξουσίαν ανατιθεμένην εις αυτόν υπό του παρόντος Νόμου, ή οιουδήποτε δημοτικού κανονισμού εκδιδομένου δυνάμει του παρόντος Νόμου, ή οιουδήποτε ετέρου νόμου.”

Η ερμηνεία των άρθρων που έχουν σχέση με τη διοίκηση των δήμων, ιδιαίτερα σε σχέση με τις αρμοδιότητες του δημάρχου και του δημοτικού συμβουλίου, οδήγησε κατά καιρούς σε καταστάσεις που ταλαιπώρησαν αρκετούς δήμους. Γι’ αυτό κρίνεται χρήσιμο όπως διευκρινιστούν τα πιο κάτω σημεία για το θέμα αυτό, ώστε να λυθούν ορισμένες απορίες και αμφιβολίες:

α) Ο δήμαρχος, όπως ρητά αναφέρει το άρθρο 46 του Νόμου, είναι η μόνη Εκτελεστική Αρχή του δήμου.

β) το δημοτικό συμβούλιο “νομοθετεί” (έγκριση Δημοτικών Κανονισμών), διορίζει υπαλλήλους, εγκρίνει τους προϋπολογισμούς, αποφασίζει για την εκτέλεση αναπτυξιακών έργων, χαράσσει πολιτική για βασικούς τομείς της δραστηριότητας και αποστολής του δήμου, αλλά δεν έχει εκτελεστικό ρόλο, διότι αυτό είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του δημάρχου, που είναι η μόνη Εκτελεστική Αρχή του δήμου. Ο δήμαρχος όταν συμμετέχει στις συνεδρίες του δημοτικού συμβουλίου προεδρεύοντας έχει ανάλογο “βουλευτικό” ρόλο με τα άλλα μέλη του συμβουλίου, ενώ σ’ όλες τις άλλες περιπτώσεις ο ρόλος του, ο πιο ουσιαστικός, είναι εκτελεστικός.

γ) η δημοτική υπηρεσία, της οποίας προϊσταται ο δήμαρχος καθοδηγώντας, κατευθύνοντας και ελέγχοντάς την, είναι το όργανο που χρησιμοποιεί ο δήμαρχος, ως η Εκτελεστική Αρχή του δήμου, για εκτέλεση των αποφάσεων του δημοτικού συμβουλίου. Πέρα απ’ αυτό το ρόλο της, η Δημοτική Υπηρεσία, μέσω της εσωτερικής ιεραρχίας της, επιλαμβάνεται από μόνη της όλων εκείνων των θεμάτων τα οποία κρίνονται καθαρά υπηρεσιακά, χωρίς να χρειάζεται η παρέμβαση του δημάρχου, παρά μόνο για άσκηση απ’ αυτόν καθοδηγητικού και εποπτικού ρόλου.

δ) η σημασία του αξιώματος του αντιδημάρχου είναι ότι αναπληρεί το δήμαρχο όταν αυτός κωλύεται ή απουσιάζει, όπως προνοείται στο εδάφιο (2) του άρθρου 46 . Οταν ο δήμαρχος είναι παρών ο αντιδήμαρχος έχει τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις με τους άλλους δημοτικούς συμβούλους. Η μόνη διάκριση που γίνεται στο Νόμο αναφορικά με τον αντιδήμαρχο, σε σχέση με τους υπόλοιπους δημοτικούς συμβούλους, αφορά τη συμμετοχή του στη Διαχειριστική Επιτροπή και αυτό για να είναι ενήμερος ο αντιδήμαρχος για τις εργασίες της επιτροπής όταν αναπληρεί το δήμαρχο.

Τα ωφελήματα του δημάρχου και των συμβούλων

Σύμφωνα με το άρθρο 52, ο δήμαρχος λαμβάνει ετήσια αντιμισθία και ο αντιδήμαρχος και οι σύμβουλοι αποζημίωση ή επιδόματα που αποφασίζονται και ψηφίζονται από το δημοτικό συμβούλιο. Τα πιο πάνω πρέπει να εγκριθούν και από το Υπουργικό Συμβούλιο. Οι δήμαρχοι όταν αφυπηρετήσουν δικαιούνται επίσης σύνταξη από το δήμο, σύμφωνα με σχετικούς Κανονισμούς που εκδίδει το δημοτικό συμβούλιο δυνάμει του ιδίου άρθρου.

Οι δημοτικοί υπάλληλοι

Τα άρθρα 53 μέχρι 64 αναφέρονται στους δημοτικούς υπαλλήλους. Για το θέμα αυτό θα μπορούσαν να σημειωθούν συνοπτικά τα πιο κάτω:

α) Οι θέσεις στη δημοτική υπηρεσία κάθε δήμου πρέπει να φαίνονται στον τακτικό προϋπολογισμό του δήμου μαζί με την αντίστοιχη για κάθε θέση μισθολογική κλίμακα.

β) Ο δήμος πρέπει να προχωρήσει στην ετοιμασία και έγκριση Κανονισμών Δημοτικής Υπηρεσίας, στους οποίους θα καθορίζονται η διαδικασία που θα ακολουθείται για την πλήρωση κενών θέσεων, οι γενικοί όροι υπηρεσίας των δημοτικών υπαλλήλων, τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις τους, τα της άσκησης πειθαρχικής εξουσίας, καθώς και κάθε άλλο θέμα που είναι συναφές με τα προαναφερθέντα θέματα. Σημειώνεται ότι οι Κανονισμοί αυτοί καλύπτουν μόνο τους υπαλλήλους και όχι τους εργάτες του δήμου.

γ) Το άρθρο 54 προνοεί για τη δυνατότητα του συμβουλίου να προχωρεί στη δημιουργία, μεταξύ άλλων, όλων ή κάποιων από τις πιο κάτω αναφερόμενες ανώτερες θέσεις:

• δημοτικού γραμματέα
• δημοτικού μηχανικού
• δημοτικού ταμία
• δημοτικού ιατρού
• δημοτικού υγειονομικού επιθεωρητή
• προϊστάμενου οποιουδήποτε τμήματος που κηρύσσεται από το συμβούλιο ως αυτοτελές τμήμα.

δ) Σε ότι αφορά τα προσόντα διορισμού των δημοτικών υπαλλήλων, τους όρους υπηρεσίας τους, τα δικαιώματα και υποχρεώσεις και τη μισθοδοσία τους, θα μπορούσε να λεχθεί ότι, σε γενικές γραμμές, εφαρμόζονται τα ισχύοντα για τους υπαλλήλους του δημόσιου τομέα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κάποιες διαφορές, που έχουν ως αφετηρία το γεγονός ότι ο δήμος, από τη φύση του, είναι ένας Οργανισμός με πολλές ιδιαιτερότητες και ιδιομορφίες, σε σχέση με το έργο που πρέπει να επιτελέσει.

ε) Οπως ήδη αναφέρθηκε, στο Νόμο γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ υπαλλήλων και εργατών. Η εργοδότηση εργατών γίνεται, σύμφωνα με το άρθρο 56, από επιτροπή μελών του συμβουλίου, που ορίζεται από το συμβούλιο, της οποίας προεδρεύει ο δήμαρχος.

στ) Το άρθρο 61 του Νόμου δίδει τη δυνατότητα στους δήμους να συνάπτουν μεταξύ τους συμβάσεις, ώστε να είναι δυνατή η διάθεση υπηρεσιών από υπάλληλο ενός δήμου σε άλλο ή άλλους δήμους.

η) Το άρθρο 61Α κατοχυρώνει τη συνέχεια της υπηρεσίας και των ωφελημάτων των υπαλλήλων και εργατών των Τοπικών Αρχών που ανακηρύσσονται σε δήμους.

Περιουσία και συμβάσεις των δήμων

Τα άρθρα 62 και 63 αναφέρονται στην ακίνητη και κινητή ιδιοκτησία των δήμων και το άρθρο 64 στις συμβάσεις που συνομολογούνται εξ ονόματος του δήμου. Ειδικότερα, σε ότι αφορά την ακίνητη και κινητή ιδιοκτησία του δήμου αξίζει να σημειωθούν τα πιο κάτω:

α) Οταν ανακηρυχθούν νέοι δήμοι όλα τα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις των Τοπικών Αρχών που προϋπήρχαν περιέρχονται στους νέους δήμους.

β) Η ακίνητη ιδιοκτησία του δήμου πρέπει να είναι εγγεγραμμένη στα βιβλία του Κτηματολογίου.

γ) Το συμβούλιο μπορεί να αποφασίζει για την πώληση ή ανταλλαγή ακινήτου ιδιοκτησίας του δήμου, μόνο μετά από έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου. Το Συμβούλιο μπορεί, επίσης, να αποφασίζει την υποθήκευση ή εκμίσθωση ή μίσθωση ακίνητου ιδιοκτησίας του δήμου, για περίοδο άνω των δέκα ετών, μόνο μετά από έγκριση του Υπουργού Εσωτερικών.

δ) Το συμβούλιο μπορεί, για τους σκοπούς του περί Δήμων Νόμου και τηρουμένων των διατάξεων του Νόμου αυτού ή οποιουδήποτε άλλου Νόμου, να βελτιώνει ή αξιοποιεί με οποιοδήποτε τρόπο κάθε ακίνητη ή κινητή ιδιοκτησία που κατέχει ο δήμος ή ανήκει στο δήμο και να δημιουργεί δημόσιες επιχειρήσεις.

ε) Το συμβούλιο μπορεί να αποφασίζει για την πώληση ή ανταλλαγή οποιασδήποτε κινητής ιδιοκτησίας του δήμου.

Σε ότι αφορά τη συνομολόγηση Συμβάσεων εξ ονόματος των δήμων αξίζει να σημειωθούν τα πιο κάτω:

α) Οι συμβάσεις πρέπει να είναι έγγραφες και να φέρουν τις υπογραφές του δημάρχου και δυο συμβούλων που εξουσιοδοτήθηκαν για το σκοπό αυτό από το συμβούλιο. Βέβαια οι συμβάσεις που είναι σχετικές με τη συνήθη διεξαγωγή των τρέχουσων συναλλαγών του δήμου μπορεί, τηρουμένων των διατάξεων του περί Συμβάσεων Νόμου, να συνομολογούνται γραπτώς ή προφορικώς, ανάλογα με την περίπτωση, και να υπογράφονται μόνο από το δήμαρχο.

β) Το συμβούλιο μπορεί να αποφασίζει για την εκμίσθωση οποιασδήποτε κινητής ή ακίνητης ιδιοκτησίας του δήμου, τη σύναψη δανείων και τους όρους και προϋποθέσεις αυτών, καθώς και για την αποδοχή οποιασδήποτε κληρονομιάς, κληροδοτήματος ή δωρεάς.

γ) Ορισμένες συμβάσεις, η διάρκεια των οποίων υπερβαίνει τη θητεία του Συμβουλίου από το οποίο συνομολογήθηκαν, υπόκεινται στην εγκριση του Υπουργού Εσωτερικών.

Top

6. Μέρος 'Εκτον: Προυπολογισμοί, Οικονομκά και Λογαριασμοί

Το μέρος αυτό αναφέρεται στα οικονομικά των δήμων, ειδικότερα δε στους προϋπολογισμούς και λογαριασμούς, το δημοτικό ταμείο και το δημοτικό τέλος ακίνητης ιδιοκτησίας.

Προϋπολογισμοί

Σε ότι αφορά τους δημοτικούς προϋπολογισμούς αξίζει να σημειωθούν συνοπτικά τα πιο κάτω:

α) Ο δήμος πρέπει να ετοιμάζει δυο προϋπολογισμούς. Ο πρώτος είναι ο “Τακτικός Προϋπολογισμός” εσόδων και εξόδων και ο δεύτερος ο “Προϋπολογισμός Αναπτύξεως”. Και οι δύο προϋπολογισμοί πρέπει να ετοιμάζονται έγκαιρα, για να υποβληθούν στο Υπουργικό Συμβούλιο για έγκριση μέχρι την 31η Οκτωβρίου του προηγούμενου έτους απ’ αυτό για το οποίο αναφέρονται. Το οικονομικό έτος των δήμων αρχίζει την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους. Οι δύο προϋπολογισμοί, όπως ήδη αναφέρθηκε, ετοιμάζονται από τη διαχειριστική επιτροπή και, αφού εγκριθούν από το δημοτικό συμβούλιο, υποβάλλονται μέσω του οικείου Επάρχου στον Υπουργό Εσωτερικών, ο οποίος τους υποβάλλει στη συνέχεια, μαζί με τις τυχόν παρατηρήσεις και εισηγήσεις του, στο Υπουργικό Συμβούλιο για έγκριση. Αντίγραφα των εγκριθέντων προϋπολογισμών πρέπει να σταλούν από το δημοτικό συμβούλιο προς το Γενικό Ελεγκτή της Δημοκρατίας και τη Βουλή των Αντιπροσώπων, απλώς για γνωστοποίηση.

β) Στον Τακτικό Προϋπολογισμό περιλαμβάνονται τα τακτικά έσοδα και έξοδα του δήμου. Τα πιο σημαντικά έσοδα προέρχονται από τα διάφορα δημοτικά τέλη, δικαιώματα και φορολογίες που επιβάλλει ο δήμος, τα κυριότερα των οποίων είναι ο επαγγελματικός φόρος, τα τέλη σκυβάλων, τα δημοτικά τέλη ακίνητης ιδιοκτησίας, τα τέλη διανυκτέρευσης σε ξενοδοχεία, τα διαπύλια, ο φόρος θεάματος, τα δικαιώματα έκδοσης αδειών οικοδομής και διαχωρισμού οικοπέδων, τα δικαιώματα έκδοσης πολεοδομικών αδειών, τα τέλη υδατοπρομήθειας (όπου αυτή είναι δημοτική) και τα τέλη στάθμευσης (από σταθμομετρητές και δημοτικούς χώρους στάθμευσης). Στα τακτικά έσοδα περιλαμβάνονται, επίσης, διάφορες άλλες μορφές εσόδων με μικρότερη σημασία, καθώς και η ετήσια Κρατική Χορηγία που παίρνουν οι δήμοι. Στο σκέλος των εξόδων περιλαμβάνονται τα συνήθη έξοδα λειτουργίας του δήμου, το σπουδαιότερο των οποίων είναι τα έξοδα μισθοδοσίας και άλλα παρεμφερή ωφελήματα για το προσωπικό του δήμου (ταμείο συντάξεως, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κλπ). Αλλα κονδύλια στο σκέλος των εξόδων του προϋπολογισμού που αξίζει να αναφερθούν είναι οι τόκοι δημοτικών δανείων, τα έξοδα συντήρησης των δρόμων, δημοτικών υποστατικών και οχημάτων και τα διοικητικά/λειτουργικά έξοδα του δήμου (γραφική ύλη, λογαριασμοί τηλεφώνων και ηλεκτρισμού κτλ).

γ) Στον “Προϋπολογισμό Αναπτύξεως” περιλαμβάνονται οι δαπάνες για αναπτυξιακά έργα που προγραμματίζει να διενεργήσει ο δήμος στο υπ’ αναφορά έτος και ο τρόπος χρηματοδότησης αυτών των δαπανών. Η χρηματοδότηση των αναπτυξιακών έργων γίνεται συνήθως με δανεισμό ή και ειδική κρατική χορηγία. Το ύψος της ειδικής αυτής κρατικής χορηγίας, που δίδεται από την Κυβέρνηση, ποικίλει από έργο σε έργο και εξαρτάται, κυρίως, από τη φύση του έργου και την οικονομική κατάσταση του δήμου.

δ) Το συμβούλιο κάθε δήμου μπορεί, χωρίς οποιαδήποτε περαιτέρω έγκριση, να δαπανεί ποσό που δεν υπερβαίνει το ποσοστό του 20% του προβλεφθέντος και εγκριθέντος ποσού οποιουδήποτε κονδυλίου των προϋπολογισμών, νοουμένου ότι για το επιπλέον αυτό ποσό θα γίνεται εξοικονόμηση από οποιαδήποτε άλλα προβλεφθέντα και εγκριθέντα κονδύλια των προϋπολογισμών.

ε) Το δημοτικό συμβούλιο μπορεί, μέχρι την 31η Μαϊου κατά τη διάρκεια του έτους για το οποίο εγκρίθηκε ο προϋπολογισμός, να υποβάλει για έγκριση προς το Υπουργικό Συμβούλιο αναθεωρημένο προϋπολογισμό, αν κρίνει ότι οι περιστάσεις απαιτούν κάτι τέτοιο.

στ) Οι δήμοι λαμβάνουν κάθε χρόνο τακτική κρατική χορηγία. Η χορηγία αυτή δίδεται στους δήμους μέσω της Ενωσης Δήμων, η οποία εισηγείται στην Κυβέρνηση τον τρόπο κατανομής της μεταξύ των δήμων. Πρόσφατα έγινε δεκτό από την Κυβέρνηση αίτημα της Ενωσης Δήμων για σύνδεση της ετήσιας τακτικής χορηγίας που δίδεται στους δήμους ως ποσοστό στα φορολογικά έσοδα του Κράτους, εξέλιξη που θεωρείται πολύ θετική για την οικονομική ανεξαρτησία των δήμων.

Δημοτικό ταμείο

Τα άρθρα 68 έως 72 αναφέρονται στο δημοτικό ταμείο που διατηρεί κάθε δήμος και επεξηγούνται οι βασικές διαδικασίες που πρέπει να εφαρμόζονται για τις εισπράξεις και πληρωμές που διενεργούνται από το δήμο και γενικά για τη διαχείριση των χρημάτων του δήμου.

Δημοτικό τέλος ακίνητης ιδιοκτησίας

Τα άρθρα 73 εως 79 αναφέρονται στην επιβολή των δημοτικών τελών ακίνητης ιδιοκτησίας. Τα τέλη αυτά, που ουσιαστικά αποτελούν φορολογία, μπορούν να επιβληθούν στους ιδιοκτήτες ακίνητης ιδιοκτησίας που βρίσκεται μέσα στα δημοτικά όρια κάθε δήμου. Από την επιβολή των τελών αυτών απαλλάσσονται διάφορα είδη ακίνητης ιδιοκτησίας που αναφέρονται ρητά στο άρθρο 75 (κοιμητήρια, εκκλησίες, δημόσια νοσοκομεία, διατηρητέες οικοδομές, δημόσια σχολεία, κρατική ή δημοτική ακίνητη ιδιοκτησία κ.α.).

Παλαιότερα τα δημοτικά τέλη ακίνητης ιδιοκτησίας εισπράττονταν από το Τμήμα Εσωτερικών Προσόδων και στη συνέχεια καταβάλλονταν στους δήμους, αφού αφαιρείτο ποσοστό 2% των εισπράξεων για έξοδα είσπραξης. ΄Ομως, το 1993 το Τμήμα αυτό αρνήθηκε να συνεχίσει την είσπραξη των αναφερομένων τελών και έκτοτε αυτά εισπράττονται από τον κάθε δήμο ξεχωριστά, με βάση τους σχετικούς καταλόγους φορολογίας που ετοιμάζονται από το Τμήμα Κτηματολογίου.

Τα δημοτικά τέλη ακίνητης ιδιοκτησίας, που είναι ετήσια φορολογία, πρέπει να καταβληθούν από τους ιδιοκτήτες ακίνητης ιδιοκτησίας στο διάστημα μεταξύ 30ης Ιουνίου και 30ης Σεπτεμβρίου του έτους αναφορικά προς το οποίο επιβλήθηκαν. Αν δεν καταβληθούν μέχρι την 30η Σεπτεμβρίου, τότε προστίθεται επιβάρυνση ίση προς το εκάστοτε μέγιστο επιτρεπόμενο επιτόκιο που ισχύει (9%). Σε περίπτωση δε που ιδιοκτήτης αρνηθεί να καταβάλει το οφειλόμενο τέλος μαζί με την προβλεπόμενη επιβάρυνση μέσα σε 30 μέρες από τη 30η Σεπτεμβρίου, είναι δυνατό, δυνάμει του άρθρου 78, να ληφθούν δικαστικά μέτρα εναντίον του από το δήμο. Το άρθρο 79 προνοεί ότι το Υπουργικό Συμβούλιο έχει εξουσία να εξαιρεί την επιβολή των εν λόγω τελών σε ορισμένες περιοχές. Αυτό γίνεται με σχετική γνωστοποίηση που δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας.

Λογαριασμοί

Τα άρθρα 80, 81 και 82 αναφέρονται στην τήρηση και έλεγχο των λογαριασμών των δήμων. Πιο συγκεκριμένα προνοείται ότι όλα τα χρήματα που εισπράττονται και πληρώνονται από το δήμο πρέπει να εγγράφονται και παρουσιάζονται στους λογαριασμούς των δήμων, με βάση τις λογιστικές αρχές των δεδουλευμένων εσόδων και εξόδων και του ιστορικού κόστους. Κάθε δήμος πρέπει, επίσης, να τηρεί, πέραν των κατάλληλων λογαριασμών, βιβλία και καταστάσεις λογαριασμών, τα οποία πρέπει να ετοιμάζονται σύμφωνα με τις ενδεδειγμένες λογιστικές αρχές και πρότυπα.

Οι λογαριασμοί και οι οικονομικές δοσοληψίες και γενικά η οικονομική διαχείριση των δήμων ελέγχονται από το Γενικό Ελεγκτή της Δημοκρατίας. Ειδικά για τους λογαριασμούς θα πρέπει να αναφερθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 81, οι τελικοί λογαριασμοί κάθε δήμου για κάθε έτος πρέπει να είναι έτοιμοι όχι αργότερα από την 30η Απριλίου του επόμενου έτους. Οι λογαριασμοί αυτοί, αφού πιστοποιηθούν από τον δήμαρχο και τον δημοτικό ταμία (ή οικονομικό διευθυντή όπου υπάρχει), υποβάλλονται στον Γενικό Ελεγκτή της Δημοκρατίας για έλεγχο. Μετά τον έλεγχο, που είναι έλεγχος νομιμότητας μόνο, ο Γενικός Ελεγκτής της Δημοκρατίας υποβάλλει τους ελεγμένους λογαριασμούς, μαζί με τη σχετική έκθεσή του, στο δημοτικό συμβούλιο, στη Βουλή και στον Υπουργό Εσωτερικών, ο οποίος μεριμνά για τη δημοσίευσή τους στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας. Μετά τη δημοσίευση των ελεγμένων λογαριασμών στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας αυτοί θεωρούνται κλειστοί και μετά την παρέλευση ενός μήνα από τη δημοσίευσή τους ουδείς μπορεί να τους αμφισβητήσει για οποιοδήποτε λόγο, εκτός μόνο για λόγους ανεντιμότητας ή δόλου ή για την ανάκτηση καθυστερημένων εσόδων.

Top

7. Μέρος 'Εβδομον: Αρμοδιότητες των Δήμων

Τα άρθρα 83, 84 και 85 στο μέρος αυτό αναφέρονται στις αρμοδιότητες των δήμων και τα καθήκοντα και τις εξουσίες των δημοτικών συμβουλίων. Το άρθρο 83 αναφέρεται στη γενική αρμοδιότητα του δήμου για τις τοπικές υποθέσεις της περιοχής. Το άρθρο 84 αναφέρεται αναλυτικά στα καθήκοντα του δημοτικού συμβουλίου και το άρθρο 85 στις εξουσίες του δημοτικού συμβουλίου σχετικά με την άσκηση ορισμένων αρμοδιοτήτων.

Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 84 που αφορά τα καθήκοντα του δημοτικού συμβουλίου, αναφέρεται στην πολεοδομική εξουσία, στα συστήματα υδρεύσεως, στα συστήματα αποχετεύσεων λυμάτων και ομβρίων υδάτων, στην κατασκευή, συντήρηση, φωτισμό και ονομασία των δρόμων, την καθαριότητα και καλή εμφάνιση της δημοτικής περιοχής, στην προστασία της δημόσιας υγείας, στην ίδρυση και λειτουργία κοιμητηρίων, στον έλεγχο άσκησης επαγγελμάτων, στην ίδρυση και λειτουργία αγαθοεργών έργων και ιδρυμάτων, στην ίδρυση και λειτουργία Σφαγείων (σε συνάρτηση με τον περί Σφαγείων Νόμο που είναι ξεχωριστή Νομοθεσία), στη ρύθμιση και έλεγχο της λειτουργίας θεάτρων, καθώς και στην έκδοση, αναστολή ή ακύρωση όλων των αδειών που προνοούνται από τον περί Δήμων Νόμο. Σε ότι αφορά ειδικά την πολεοδομική εξουσία πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχει ξεχωριστή νομοθεσία, ο περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμος του 1972, που τέθηκε σε εφαρμογή το 1990. Με βάση το νόμο αυτό και τις εξουσίες που έχει εκχωρήσει ο Υπουργός Εσωτερικών από τότε που τέθηκε σε εφαρμογή ο Νόμος αυτός σε τέσσερις Δήμους (Λευκωσίας, Λεμεσού, Λάρνακας και Πάφου), οι Δήμοι αυτοί ενεργούν ως Πολεοδομικές Αρχές, ενώ για τις περιοχές όλων των άλλων δήμων ενεργεί, ως Πολεοδομική Αρχή, το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως.

Το άρθρο 85 αφορά τις εξουσίες του δημοτικού συμβουλίου και αναφέρεται στη δανειοδότηση και γενικότερα στη χρηματοδότηση του δήμου (υπό ορισμένες προϋποθέσεις και όρους), στην απόκτηση ακίνητης ιδιοκτησίας, στην ίδρυση δημοτικών αγορών, βιοτεχνικών περιοχών, χώρων αναψυχής (γήπεδα, κολυμβητήρια, πάρκα κλπ), στην προώθηση της πολιτιστικής και πνευματικής δραστηριότητας (ίδρυση θεάτρων, μουσείων, βιβλιοθηκών, διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων κλπ). Στο ίδιο άρθρο αναφέρεται επίσης η εξουσία των δημοτικών συμβουλίων για επιβολή φόρου θεάματος, τελών διανυκτέρευσης ξενοδοχείων και τέλους ιπποδρομιακών στοιχημάτων. Επίσης γίνεται αναφορά στην εξουσία των δημοτικών συμβουλίων για ίδρυση ταμείων προνοίας και συντάξεων για τους υπαλλήλους και εργάτες του δήμου.

Στις πιο πάνω παραγράφους έγινε μόνο απλή αναφορά σε καθήκοντα και εξουσίες των δημοτικών συμβουλίων που αναφέρονται στα άρθρα 84 και 85 του Νόμου. Λόγω της σημασίας αυτών των δύο άρθρων του Νόμου, αφού αυτά προδιαγράφουν και σχηματοποιούν την αποστολή του δήμου, συστήνεται σε κάθε ενδιαφερόμενο που επιθυμεί πιο λεπτομερή πληροφόρηση, όπως ανατρέξει στα εν λόγω άρθρα του Νόμου. Πρέπει, επίσης, να διευκρινιστεί ότι οι δήμοι ασκούν και ορισμένες άλλες σημαντικές αρμοδιότητες και εξουσίες που προνοούνται σε άλλους Νόμους, πέραν του περί Δήμων Νόμου, όπως, για παράδειγμα, ο περί Οδών και Οικοδομών Νόμος και ο περί Τροφίμων (΄Ελεγχος και Πώληση) Νόμος, για τις οποίες βέβαια δε γίνεται αναφορά στον παρόντα Οδηγό, που καλύπτει μόνο τον περί Δήμων Νόμο. Ειδικά σε ότι αφορά τα αποχετευτικά συστήματα λυμάτων διευκρινίζεται ότι υπάρχει ειδική νομοθεσία, ο περί Αποχετευτικών Συστημάτων Νόμος (Ν.1/1971), σύμφωνα με τον οποίο τα συμβούλια αποχετεύσεων λειτουργούν ως ανεξάρτητοι οργανισμοί και τα δημοτικά συμβούλια είναι τα διοικητικά συμβούλια αυτών των οργανισμών, που επιλαμβάνονται των θεμάτων που έχουν σχέση με την κατασκευή και λειτουργία συστημάτων αποχετεύσεων λυμάτων.

Συνεργασία/Συμβάσεις δήμου και άλλων τοπικών αρχών

Το άρθρο 86 αναφέρεται αναλυτικά στη δυνατότητα ενός δήμου να συνομολογεί σύμβαση με άλλη Τοπική Αρχή ή Αρχές για την εκτέλεση έργων κοινής ωφέλειας, καθώς και για την από κοινού παροχή υπηρεσιών, όπως ορίζονται στο εδάφιο (3) του άρθρου, όταν κριθεί ότι κάτι τέτοιο συμφέρει τα δύο ή περισσότερα συμβαλλόμενα μέρη. Οι πρόνοιες του άρθρου αυτού δεν πρέπει να συγχέονται με τις πρόνοιες του άρθρου 61, διότι, παρόλο που τα δύο αυτά άρθρα προσομοιάζουν, αναφέρονται σε διαφορετικά θέματα.

Δημοτικοί κανονισμοί

Το άρθρο 87 αναφέρεται στην έκδοση και διαδικασία έγκρισης δημοτικών κανονισμών, που αποτελούν πολύ σημαντικό συστατικό για την ορθή και απρόσκοπτη λειτουργία των δήμων. Μέχρι πολύ πρόσφατα οι πιο πολλοί Δημοτικοί Κανονισμοί που εκδίδοντο από τα δημοτικά συμβούλια απαιτείτο, βάσει του άρθρου 87 του Νόμου, να τύχουν έγκρισης τόσο από το Υπουργικό Συμβούλιο όσο και από τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Το γεγονός αυτό δημιουργούσε μεγάλες καθυστερήσεις και μετά από μακρόχρονες και επίμονες προσπάθειες της ΄Ενωσης Δήμων, η Βουλή, με Νόμο που ψήφισε τον Απρίλιο του 1996, τροποποίησε τον περί Δήμων Νόμο, ώστε να μη χρειάζεται η δική της έγκριση για τους Δημοτικούς Κανονισμούς που εκδίδουν οι δήμοι, αλλά να απαιτείται μόνο η έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου, ενώ για τους Δημοτικούς Κανονισμούς που προνοούν για τον καθορισμό τελών και δικαιωμάτων να μην απαιτείται έγκριση ούτε από το Υπουργικό Συμβούλιο.

΄Ελεγχος και ρύθμιση της τροχαίας κίνησης

Το άρθρο 88 του νόμου αναφέρεται στην εξουσία των δήμων να ελέγχουν και ρυθμίζουν την τροχαία κίνηση στους δρόμους εντός των δημοτικών τους ορίων. Ο έλεγχος και η ρύθμιση της Τροχαίας γίνεται στο βαθμό και έκταση που ρητά αναφέρεται στο άρθρο αυτό και στους σχετικούς Δημοτικούς Κανονισμούς που προνοεί το άρθρο, οι οποίοι εκδίδονται από το δημοτικό συμβούλιο “τη συναινέσει του αρχηγού της Αστυνομίας”.

Για την καλύτερη εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 88 και των σχετικών Κανονισμών που εκδίδονται δυνάμει του άρθρου αυτού, το δημοτικό συμβούλιο μπορεί να διορίζει δημοτικούς τροχονόμους, οι οποίοι είναι δημοτικοί υπάλληλοι. Τα καθήκοντα που εκτελούν οι δημοτικοί τροχονόμοι καθορίζονται από το συμβούλιο με τη σύμφωνη γνώμη του Αρχηγού Αστυνομίας. Τα καθήκοντα των δημοτικών τροχονόμων είναι σχετικά περιορισμένα και αφορούν βασικά την
αστυνόμευση της στάθμευσης και την καταγγελία όσων σταθμεύουν παράνομα.

Εκσκαφή δρόμων

Το άρθρο 89 του νόμου αναφέρεται σε μια από τις πιο σημαντικές και αποκλειστικές εξουσίες που έχουν οι δήμοι. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό ουδείς δικαιούται να επεμβαίνει σε οποιοδήποτε δρόμο χωρίς να πάρει πρώτα γραπτή άδεια από το δήμο. Αυτό σημαίνει ότι όλες οι Δημόσιες Αρχές Κοινής Ωφέλειας, όπως η Α.Η.Κ, Α.ΤΗ.Κ, Συμβούλια Υδατοπρομήθειας κ.α., που χρειάζεται να προβαίνουν σε επεμβάσεις στους δρόμους, συνήθως για εργασίες των δικτύων τους, πρέπει πρώτα να απευθύνονται στο δήμο και να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη άδεια, η οποία συνοδεύεται από συγκεκριμένους όρους. Οι εκσκαφές των δρόμων επανορθώνονται από το δήμο και το κόστος που συνεπάγεται η επανόρθωση το αναλαμβάνει η Αρχή Κοινής Ωφέλειας που διενήργησε την εκσκαφή. Το κόστος αυτό υπολογίζεται με βάση κοστολόγιο που είναι εκ των προτέρων συμφωνημένο μεταξύ της Ενωσης Δήμων, του Υπουργείου Συγκοινωνιών και των Αρχών Κοινής Ωφέλειας και το οποίο είναι γνωστό ως “Μοναδιαίες Τιμές”. Το κοστολόγιο αυτό αναθεωρείται από καιρό σε καιρό, ώστε να ανταποκρίνεται στα πραγματικά κόστα.

Επικίνδυνες οικοδομές

Το άρθρο 90 αναφέρεται στην εξουσία του συμβουλίου να λαμβάνει μέτρα, και τη διαδικασία λήψης αυτών των μέτρων σε περιπτώσεις που διαπιστωθεί ότι κάποια οικοδομή μέσα στα δημοτικά όρια καθίσταται επικίνδυνη για τους διαμένοντες σ’ αυτή, τους περιοίκους ή διερχομένους.

Οχληρίες

Τα άρθρα 91 μέχρι 102 αναφέρονται αναλυτικά στις οχληρίες και στις εξουσίες του συμβουλίου να λαμβάνει μέτρα για άρση οχληριών, ως επίσης και τις ακολουθητέες σε τέτοιες περιπτώσεις διαδικασίες.

'Αδειες επιτηδεύματος και επαγγέλματος

Το άρθρο 103 προνοεί ότι οποιοδήποτε πρόσωπο διατηρεί επιχείρηση μέσα στα δημοτικά όρια του δήμου πρέπει πρώτα να εξασφαλίσει άδεια από το δήμο. Για την έκδοση της άδειας αυτής έχει παραχωρηθεί εξουσία στο δήμο να επιβάλλει σχετικά δικαιώματα, ανάλογα με την περίπτωση, σύμφωνα με τον πέμπτο πίνακα του Νόμου, που, σημειωτέον, είναι νέος και έχει ενσωματωθεί στο Νόμο με βάση τον τελευταίο τροποποιητικό νόμο, ο οποίος ψηφίστηκε τον Απρίλιο του 1996.

Τα άρθρα 104 έως 108 προνοούν για τη γνωστή επαγγελματική φορολογία, που επιβάλλεται σ’ όλες τις κατηγορίες προσώπων, φυσικών ή νομικών, μισθωτών, αυτοεργοδοτουμένων, εταιρειών κ.λ.π. Ο επαγγελματικός φόρος επιβάλλεται σύμφωνα με τον τρίτο πίνακα του νόμου, που προνοείται από το άρθρο 105. ΄Οπως εύκολα μπορεί να διαπιστωθεί από το σχετικό πίνακα, ο επαγγελματικός φόρος των μισθωτών είναι κλιμακωτός, ανάλογα με τον ετήσιο μισθό τους, και για όλες τις άλλες κατηγορίες (επαγγελματίες, αυτοεργοδοτούμενοι, εταιρείες κ.α.) έχουν τεθεί στο νόμο ανώτατα όρια και ο δήμος αποφασίζει στη βάση κάποιων κριτηρίων που θέτει ποιό θα είναι το ακριβές ύψος της φορολογίας που θα επιβληθεί σε κάθε πρόσωπο.

Σε ότι αφορά τους μισθωτούς, θα πρέπει να σημειωθεί, επίσης, ότι οι εργοδότες έχουν υποχρέωση, με βάση το άρθρο 105, να υποβάλλουν στην αρχή κάθε έτους κατάλογο των υπαλλήλων τους και του μισθού τους και, εφόσον τους ζητηθεί από το δήμο, να αποκόπτουν από το μισθό των υπαλλήλων τους τον αναλογούντα φόρο, τον οποίο καταβάλλουν στη συνέχεια στο δήμο.

Τέλος, αξίζει να διευκρινιστεί ότι από την καταβολή της επαγγελματικής φορολογίας εξαιρούνται ορισμένα πρόσωπα, που αναφέρονται ρητά στο άρθρο 104, και αυτά είναι οι Υπουργοί, οι βουλευτές (αναφορικά με τα βουλευτικά τους καθήκοντα), οι δικαστές και πρόσωπα που ασκούν αποκλειστικά θρησκευτικά καθήκοντα.

Το άρθρο 111 προνοεί για την πλανοδιοπώληση, που απαιτεί έκδοση σχετικής άδειας από το δήμο. Η άδεια αυτή μπορεί να είναι για περίοδο ενός, τριών, έξι, εννέα ή δώδεκα μηνών, και γι’ αυτή καταβάλλονται δικαιώματα που καθορίζονται από το δήμο.

'Αδειες λειτουργίας θεάτρων και κέντρων αναψυχής

Τα άρθρα 112 μέχρι 117 αναφέρονται στα θέατρα, σινεμά, λούνα πάρκ και κέντρα αναψυχής, για τη λειτουργία των οποίων απαιτείται ειδική άδεια από το δήμο. Οι προϋποθέσεις που τίθενται στο νόμο για χορήγηση της άδειας αυτής, που ο τύπος της παρατίθεται στον τέταρτο πίνακα του Νόμου, είναι βασικά η καταλληλότητα του χώρου και υποστατικού από πλευράς λειτουργικότητας και ασφάλειας για τους θαμώνες τους, αλλά και από πλευράς μη δημιουργίας οχληρίας για τους περίοικους.

Για την εξέταση της σχετικής αίτησης πρέπει να προσκομιστούν μια σειρά από πιστοποιητικά από την τεχνική υπηρεσία του δήμου, την Πυροσβεστική και την Ηλεκτρομηχανολογική Υπηρεσία. Ανεξάρτητα αν έχει εκδοθεί άδεια για τη λειτουργία των πιο πάνω υποστατικών, σε περιπτώσεις που διαπιστωθεί, σε μεταγενέστερο στάδιο, ότι το υποστατικό δεν πληρεί τους όρους της σχετικής άδειας, τότε ο δήμος μπορεί, αφού ακολουθηθεί συγκεκριμένη (αλλά χρονοβόρα) διαδικασία, να ανακαλέσει την άδεια αυτή. Ειδικά για τα κέντρα αναψυχής, πρέπει να σημειωθεί, επίσης, ότι η λειτουργία τους διέπεται και από τον περί Κέντρων Αναψυχής Νόμο (Ν.29/85), ο οποίος, όμως, αντιμετωπίζει το θέμα της λειτουργίας τους από διαφορετική σκοπιά.

Ζυγιστικά και διαπύλια

Τα άρθρα 118 μέχρι 123 αναφέρονται στην εξουσία των δήμων για επιβολή ζυγιστικών και διαπυλίων. Τα ζυγιστικά είναι δικαιώματα που επιβάλλονται από το δήμο όταν προσφέρει διευκολύνσεις για τη ζύγιση αγαθών, στις περιπτώσεις που ο αγοραστής τους το απαιτήσει από τον πωλητή τους. Αυτό συνήθως γίνεται για διάφορα αγροτικά προϊόντα (σταφύλια, πατάτες κ.λ.π.) και σιτηρά. Παρόλο που στο παρελθόν τα εν λόγω δικαιώματα ήταν σημαντικό εισόδημα για τους δήμους, η οικονομική βαρύτητά τους έχει μειωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια.

Τα διαπύλια επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 122 σε αγαθά που μεταφέρονται μέσα στα δημοτικά όρια του δήμου. Εξαιρούνται της καταβολής διαπυλίων τα προϊόντα εκείνα για τα οποία καταβλήθηκαν προηγουμένως ζυγιστικά δικαιώματα για τη ζύγισή τους. Τα διαπύλια αποτελούν ακόμη σημαντική πηγή εισοδήματος για τους Δήμους Λευκωσίας, Λεμεσού, Λάρνακας και Πάφου, αφού η επιβολή τους συνδυάζεται και συσχετίζεται με τη λειτουργία των δημοτικών χοντρικών αγορών τους.

Top

8. Μέρος 'Ογδοον: Αδικήματα και Δικαστική Εξουσία

Το μέρος αυτό του Νόμου (άρθρα 124 μέχρι 130) αναφέρεται σε διάφορα αδικήματα και τη δικαστική διαδικασία που ακολουθείται για δίωξη και επιβολή ποινών στους παραβάτες (διατάγματα κλπ)

Top

9. Μέρος 'Ενατον: Ποικίλες Διατάξεις

Το μέρος αυτό του Νόμου (άρθρα 131 μέχρι 137) προνοεί για την εκπροσώπηση του δήμου ενώπιον των δικαστηρίων, τα δικαστικά τέλη που πληρώνει ο δήμος, τη δημοσίευση των Δημοτικών Κανονισμών στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, και την προσεπιβάρυνση που επιβάλλει ο δήμος όταν δεν πληρωθούν έγκαιρα δημοτικοί φόροι, τέλη ή δικαιώματα. Προνοείται, επίσης, ότι κανένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, μη εξαιρουμένης της Κυβέρνησης, απαλλάσσεται οποιωνδήποτε δημοτικών φόρων, τελών ή δικαιωμάτων, εφόσον τούτο δεν προνοείται ρητά στον περί Δήμων Νόμο ή τους Κανονισμούς. Επιπλέον προνοείται ότι οι δήμοι απαλλάσσονται της καταβολής χαρτοσήμων και οποιουδήποτε φόρου ή τέλους καταβλητέου δυνάμει του περί Μηχανοκινήτων Οχημάτων και Τροχαίας Κινήσεως Νόμου. Τέλος, προνοείται ο τρόπος επίδοσης ειδοποιήσεων και διαταγμάτων που απευθύνονται σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, “κυρίους” ή “κατόχους” υποστατικών.

Top

10. Μέρος Δέκατον: Προσωρινές Διατάξεις

Το μέρος αυτό (άρθρα 138 μέχρι 139Α) αναφέρεται σε διάφορες προσωρινές διατάξεις του νόμου, που είναι αναγκαίο να εφαρμόζονται λόγω της κατάστασης που δημιουργεί η κατοχή εδάφους της Δημοκρατίας από τα τουρκικά στρατεύματα κατοχής και προνοείται ότι το Υπουργικό Συμβούλιο έχει εξουσία διορισμού “δημοτικών επιτροπών” για τους προσφυγικούς δήμους. Η εξουσία αυτή ασκήθηκε μόνο το 1986, ενώ το 1991 οι δήμαρχοι και σύμβουλοι των προσφυγικών δήμων αναδείχθηκαν στα αξιώματά τους με βάση τις πρόνοιες του τρίτου μέρους του νόμου, που εφαρμόζεται για τους μη κατεχόμενους δήμους. Αυτό επιτεύχθηκε με συναίνεση μεταξύ των κομμάτων που συμφώνησαν για την υποστήριξη συγκεκριμένων υποψηφίων για τους οποίους δεν υπήρχαν ανθυποψήφιοι (εκτός από μια περίπτωση όπου διεξάχθηκε κανονική ψηφοφορία).

Δομή του Νόμου

11. Μέρος Ενδέκατον: Μεταβατικές Διατάξεις

Το τελευταίο μέρος περιλαμβάνει το άρθρο 140 που προνοεί την κατάργηση των περί Δήμων Νόμων του 1964 εως 1984. Προνοείται, επίσης, ότι οι Δημοτικοί Κανονισμοί που εκδόθηκαν δυνάμει των διατάξεων του καταργηθέντος Νόμου θα συνεχίσουν να ισχύουν μέχρι να εκδοθούν νέοι Κανονισμοί από τους δήμους, δυνάμει των διατάξεων του νέου νόμου.
Μετά το άρθρο 140 ακολουθούν οι επτά πίνακες του Νόμου:

• Πρώτος Πίνακας: 'Ενταλμα Εκλογής (άρθρο 22)
• Δεύτερος Πίνακας: Κανονισμός Συνεδριάσεων Και Εργασιών Του Συμβουλίου (άρθρο 43).
• Τρίτος Πίνακας: Επαγγελματικές 'Αδειες (άρθρα 104 και 105).
• Τέταρτος Πίνακας: Τύπος 'Αδειας Για Χρήση Οικοδομής, Για Ορισμένους Σκοπούς (άρθρο 113).
• Πέμπτος Πίνακας: Τελη Για Διανυκτέρευση Σε Ξενοδοχεία κ.τ.λ. (άρθρο 85).
• 'Εκτος Πίνακας: Τέλη Σκυβάλων (άρθρο 84).
• 'Εβδομος Πίνακας: 'Αδειες Επαγγελματικών Υποστατικών (άρθρο 103).

Top